İstanbul'un önemli caddelerindendir. Atatürk Köprüsü'nün Unkapanı'nda Atatürk Bulvarı ile birleştiği noktadan başlar, Fener vapur iskelesine kadar uzanır. Cumhuriyet öncesinde Cibali, Ayakapı ve Fener caddelerinden oluşan bu yola, Abdülezel Paşa Caddesi adı cumhuriyet döneminde verilmiştir. Fener vapur iskelesine gelmeden ikiye ayrılır: Kuzeyde, Mürsel Paşa Caddesi olarak devam eder; güneyde, Bulgar Kilisesi önünde yine Mürsel Paşa Caddesi adını alır. Eyüp'e doğru, iki yol birleşerek önce Demirhisar, devamında da Ayvansaray caddeleri olarak uzanır.

Bedrettin Dalan'ın belediye başkanlığı döneminde (1984-1989) Haliç kıyılarındaki yapılar yıkılıp yöre yeşil alan haline getirildikten sonra, Tepebaşı'ndan bakıldığında bütün caddeyi açık seçik görmek mümkündür. 1960'larda verilen plansız imar izinleri ve bilhassa 1980'lerdeki yıkım dolayısıyla hem caddenin kuzey (sağ) tarafındaki eski eserlerin bazıları ortadan kaldırılmış, hem de güney (sol) taraftaki bazı tipik ahşap yapılar çirkin bir biçimde betonlaşmıştır. Caddenin çehresi 1980'lerdeki bu yıkımdan sonra değişmiş; Gazi Meydanı'ndan Cibali'ye kadar birbirini izleyen keresteciler, kereste depoları, bıçkı atölyeleri, imalathaneler, değirmenler, ticarethaneler ortadan kalkmış; yoğun imalat ve ticaret merkezi görünümü kaybolmuştur.

Bugün, Abdülezel Paşa Caddesi ile güneyden kesişen sokaklar, sırasıyla, köprüye yakın Cemalettin Efendi Sokağı, Cibali Tütün Fabrikası'ndan sonra Sivrikoz Sokağı ve Odun İskelesi Sokağı'dır. Fener İskelesi'ne gelmeden Haraççıbaşı Sokağı, Ayakapı Caddesi ve Miralay Nazım Bey Caddesi, üçü birden bu caddeye açılır, hareketli bir çarşı ve meydan oluştururlar.

Abdülezel Paşa Caddesi'nin güney kesiminde Bulgar Kilisesi'nin vakfı olan bitişik nizam kagir evler; eski İstanbul'un ilk yoksul apartman örnekleri sayılan ve Yahudhane denilen bir iki yüksek ahşap bina ile Aya Nikolaos Kilisesi önemli yapılardır. Paralel olan Mürsel Paşa Caddesi ile Abdülezel Paşa Caddesi arasındaki binalar hemen tamamen yıkıldığından, dar bir yeşil alan iki yolu birbirine bağlar görünümdedir.

Abdülezel Paşa Caddesi'nin kuzey yanındaki önemli yapılar, yıkımdan sonra sayıları iyice azalan eski konaklardır. Çoğu 16-17. yüzyıldan kalma bu yapılar Fenerli Rum beylerin konaklarıdır. Bu civarda, I. Dünya Savaşı'nda değirmen olarak kullanılmış bir binanın Türk musikisi ile ilgili çalışmalarıyla da ünlü Kantemiroğlu'nun olduğu; oğlu Antiokhos'un da (1709-1744) bu konakta doğduğu söylenmekle birlikte, bu konuda kesinleşmiş bilgi yoktur. 19. yüzyılda inşa edilen Bulgar Kilisesi de bu taraftadır. Bundan sonra Tur-ı Sina Manastırı Temsilciliği ile İoannes Prodromos Kilisesi yer alır.

İLBER ORTAYLI